12/12/07

Η ενοχή του ιερόσυλου

Κάπως έτσι είχε περιγράψει ο Μανώλης Ανδρόνικος το αίσθημα του αρχαιολόγου ο οποίος παραβιάζει για πρώτη φορά μια ταφή της οποίας ο …ένοικος πιθανότατα θα ήθελε να συνεχίσει τον ύπνο του.

Είναι μια περίεργη μίξη λύπης, ενοχής και υπερδιέγερσης. Ξαφνικά όλη η προσοχή είναι στραμμένη στην ελάχιστη επιφάνεια του τάφου. Πρώτα για πρακτικά θέματα. Από το πού θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί τριγωνάκι, πού μαχαίρι και πού σπάτουλα. (Στην ουσία τα οστά πρέπει να καθαριστούν χωρίς να μετακινηθούν. Τα δυσκολότερα σημεία στην αποκάλυψη ενός σκελετού είναι τα οστά του θώρακα και τα μικρά οστά της παλάμης και του πέλματος. Εδώ πιάνει δουλεία το πινέλο και το μαχαιράκι).
Μετά είναι και η ηθική πλευρά του θέματος. Γιατί και ποιός μου δίνει το δικαίωμα να επεμβαίνω στην κατάσταση ενός ανθρώπου που έζησε και πέθανε χιλιάδες χρόνια πριν; Αρκεί ως λόγος η επιστημονική περιέργεια;

Στην πρώτη μου ταφή (αυτό ακούγεται λίγο μακάβριο) σχεδόν έτρεμα. Λίγο γιατί η ταφή ήταν χαμηλά στην τομή και μου είχε κατέβει το αίμα στο κεφάλι, λίγο γιατί ο νεκρός που αποκαλύπταμε είχε μια περίεργη έκφραση, λίγο οι τρεις espresso που είχα κατεβάσει νωρίτερα, με λίγα λόγια ήμουν χάλια. Από την άλλη η κατάσταση διατήρησης των οστών ήταν πολύ κακή, καθώς ο τάφος ήταν σε χαμηλό σημείο και προφανώς γέμιζε χώμα και νερό με κάθε δυνατή βροχή της αρχαιότητας.













Τα οστά ήταν ιδιαίτερα εύθριπτα και το χώμα ανάμεσα τους σκληρό, σχεδόν πετρωμένο. Έχω όμως την εντύπωση ότι τα πήγαμε όσο καλύτερα γινόταν, με την λιγότερη δυνατή ζημιά. Δεν μας έδωσε κάποιο εύρημα πέρα από δυο πολύ διαβρωμένα χάλκινα νομίσματα αλλά είναι ένα πολύ καλό δείγμα παλαιοχριστιανικής ταφής με τα οστά σε πολύ καλή κατάσταση διατήρησης.

Η ταφή της διπλανής φωτογραφίας είναι και αυτή ξεχωριστή με τον δικό της τρόπο. Είχαμε εντοπίσει τα πρώτα οστά του θώρακα και είχαμε αφήσει ένα λεπτό μανδύα χώματος γύρο από τον σκελετό για να μπορέσουμε να τον καθαρίσουμε με την ησυχία μας. Και επειδή είχα πληροφορίες οτι θα ερχόταν για επίσκεψη ένα από τα μεγάλα κεφάλια της εφορίας κοίταξα να βάλω όλη μου την τέχνη.

Πάνω που είχα τελειώσει με το κρανίο και πήγα προς τον θώρακα, ένας εργάτης λίγο παραπέρα χρειάστηκε ένα κασμαδάκι, το οποίο έκανε το λάθος να το ζητήσει από έναν από τους άπειρους εργάτες της ανασκαφής που βρισκόταν λίγα μέτρα παραπέρα. Και φυσικά, πώς θα δώσεις ένα αιχμηρό και πιθανότατα θανάσιμο σε πιθανή σύγκρουση εργαλείο; Φυσικά πετώντας το με φόρα προς το πρόσωπο αυτού που στο ζήτησε. Τα υπόλοιπα μοιάζουν με αμερικάνικη ταινία, σαν εκείνες τις δραματικές στιγμές που βλέπεις τα πάντα σε αργή κίνηση: Το κασμαδάκι να στριφογυρνά στον αέρα, ο εργάτης που το ζήτησε να το αποφεύγει για μερικά εκατοστά και αυτό, σύμφωνα με όλους τους κανόνες της γκαντεμοδυναμικής να καρφώνεται σχεδόν στο κρανίο. Φρίκη! Ακούστηκε ένας ξερός ήχος, σαν το κρακ ενός κελύφους αυγού και αυτό ήταν. Έλειπε όλη η δεξιά πλευρά του κρανίου, του οποίου τα οστά είχαν πεταχτεί ώς και 2 μέτρα από το σημείο της καταστροφής.

Μετά τις δέκα απαραίτητες βαθιές ανάσες και την σύντομη κρίση πανικού αποφάσισα να γίνω δημιουργικός. Μάζεψα λίγη λάσπη από ενα λάκκο παραπέρα, συμπλήρωσα το χώμα που έλειπε από το εσωτερικό του κρανίου και άρχισα να συναρμολογώ οσα κομματάκια καταφέραμε να μαζέψουμε. Δεν μπορώ να πώ οτι ήταν ότι καλύτερο έχω κάνει ποτέ - και στην φωτογραφία φαίνεται η ακόμα υγρή λάσπη, αλλά ήταν ότι μπόρεσα να σώσω από την επερχόμενη καταστροφή. Τελικά και το μεγάλο κεφάλι έμεινε απόλυτα ικανοποιημένο (πού και να ήξερε) και ο σκελετός βγήκε άψογα - τουλάχιστον στις επίσημες φωτογραφίες.

Μια από τις σπάνιες φορές που λυπήθηκα για κάποιον νεκρό είναι και η ταφή των τελευταίων φωτογραφιών. Ανήκει σε ένα κοριτσάκι ηλικίας ως 8 χρονών που ανακαλύψαμε την τελευταία μέρα της ανασκαφής. Συνοδευόταν από ένα μικρό χάλκινο δαχτυλιδάκι και ένα μικρό νόμισμα, αλλά το πιο συγκινητικό εύρημα ήταν τα υπολείμματα μιας κούκλας, από την οποία βρέθηκε μόνο το κεφάλι και τα άκρα που ήταν από πηλό, καθώς το ξύλο που αποτελούσε το σώμα διαλύθηκε από την παραμονή του στο χώμα.







Click