12/12/07

Η ενοχή του ιερόσυλου

Κάπως έτσι είχε περιγράψει ο Μανώλης Ανδρόνικος το αίσθημα του αρχαιολόγου ο οποίος παραβιάζει για πρώτη φορά μια ταφή της οποίας ο …ένοικος πιθανότατα θα ήθελε να συνεχίσει τον ύπνο του.

Είναι μια περίεργη μίξη λύπης, ενοχής και υπερδιέγερσης. Ξαφνικά όλη η προσοχή είναι στραμμένη στην ελάχιστη επιφάνεια του τάφου. Πρώτα για πρακτικά θέματα. Από το πού θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί τριγωνάκι, πού μαχαίρι και πού σπάτουλα. (Στην ουσία τα οστά πρέπει να καθαριστούν χωρίς να μετακινηθούν. Τα δυσκολότερα σημεία στην αποκάλυψη ενός σκελετού είναι τα οστά του θώρακα και τα μικρά οστά της παλάμης και του πέλματος. Εδώ πιάνει δουλεία το πινέλο και το μαχαιράκι).
Μετά είναι και η ηθική πλευρά του θέματος. Γιατί και ποιός μου δίνει το δικαίωμα να επεμβαίνω στην κατάσταση ενός ανθρώπου που έζησε και πέθανε χιλιάδες χρόνια πριν; Αρκεί ως λόγος η επιστημονική περιέργεια;

Στην πρώτη μου ταφή (αυτό ακούγεται λίγο μακάβριο) σχεδόν έτρεμα. Λίγο γιατί η ταφή ήταν χαμηλά στην τομή και μου είχε κατέβει το αίμα στο κεφάλι, λίγο γιατί ο νεκρός που αποκαλύπταμε είχε μια περίεργη έκφραση, λίγο οι τρεις espresso που είχα κατεβάσει νωρίτερα, με λίγα λόγια ήμουν χάλια. Από την άλλη η κατάσταση διατήρησης των οστών ήταν πολύ κακή, καθώς ο τάφος ήταν σε χαμηλό σημείο και προφανώς γέμιζε χώμα και νερό με κάθε δυνατή βροχή της αρχαιότητας.













Τα οστά ήταν ιδιαίτερα εύθριπτα και το χώμα ανάμεσα τους σκληρό, σχεδόν πετρωμένο. Έχω όμως την εντύπωση ότι τα πήγαμε όσο καλύτερα γινόταν, με την λιγότερη δυνατή ζημιά. Δεν μας έδωσε κάποιο εύρημα πέρα από δυο πολύ διαβρωμένα χάλκινα νομίσματα αλλά είναι ένα πολύ καλό δείγμα παλαιοχριστιανικής ταφής με τα οστά σε πολύ καλή κατάσταση διατήρησης.

Η ταφή της διπλανής φωτογραφίας είναι και αυτή ξεχωριστή με τον δικό της τρόπο. Είχαμε εντοπίσει τα πρώτα οστά του θώρακα και είχαμε αφήσει ένα λεπτό μανδύα χώματος γύρο από τον σκελετό για να μπορέσουμε να τον καθαρίσουμε με την ησυχία μας. Και επειδή είχα πληροφορίες οτι θα ερχόταν για επίσκεψη ένα από τα μεγάλα κεφάλια της εφορίας κοίταξα να βάλω όλη μου την τέχνη.

Πάνω που είχα τελειώσει με το κρανίο και πήγα προς τον θώρακα, ένας εργάτης λίγο παραπέρα χρειάστηκε ένα κασμαδάκι, το οποίο έκανε το λάθος να το ζητήσει από έναν από τους άπειρους εργάτες της ανασκαφής που βρισκόταν λίγα μέτρα παραπέρα. Και φυσικά, πώς θα δώσεις ένα αιχμηρό και πιθανότατα θανάσιμο σε πιθανή σύγκρουση εργαλείο; Φυσικά πετώντας το με φόρα προς το πρόσωπο αυτού που στο ζήτησε. Τα υπόλοιπα μοιάζουν με αμερικάνικη ταινία, σαν εκείνες τις δραματικές στιγμές που βλέπεις τα πάντα σε αργή κίνηση: Το κασμαδάκι να στριφογυρνά στον αέρα, ο εργάτης που το ζήτησε να το αποφεύγει για μερικά εκατοστά και αυτό, σύμφωνα με όλους τους κανόνες της γκαντεμοδυναμικής να καρφώνεται σχεδόν στο κρανίο. Φρίκη! Ακούστηκε ένας ξερός ήχος, σαν το κρακ ενός κελύφους αυγού και αυτό ήταν. Έλειπε όλη η δεξιά πλευρά του κρανίου, του οποίου τα οστά είχαν πεταχτεί ώς και 2 μέτρα από το σημείο της καταστροφής.

Μετά τις δέκα απαραίτητες βαθιές ανάσες και την σύντομη κρίση πανικού αποφάσισα να γίνω δημιουργικός. Μάζεψα λίγη λάσπη από ενα λάκκο παραπέρα, συμπλήρωσα το χώμα που έλειπε από το εσωτερικό του κρανίου και άρχισα να συναρμολογώ οσα κομματάκια καταφέραμε να μαζέψουμε. Δεν μπορώ να πώ οτι ήταν ότι καλύτερο έχω κάνει ποτέ - και στην φωτογραφία φαίνεται η ακόμα υγρή λάσπη, αλλά ήταν ότι μπόρεσα να σώσω από την επερχόμενη καταστροφή. Τελικά και το μεγάλο κεφάλι έμεινε απόλυτα ικανοποιημένο (πού και να ήξερε) και ο σκελετός βγήκε άψογα - τουλάχιστον στις επίσημες φωτογραφίες.

Μια από τις σπάνιες φορές που λυπήθηκα για κάποιον νεκρό είναι και η ταφή των τελευταίων φωτογραφιών. Ανήκει σε ένα κοριτσάκι ηλικίας ως 8 χρονών που ανακαλύψαμε την τελευταία μέρα της ανασκαφής. Συνοδευόταν από ένα μικρό χάλκινο δαχτυλιδάκι και ένα μικρό νόμισμα, αλλά το πιο συγκινητικό εύρημα ήταν τα υπολείμματα μιας κούκλας, από την οποία βρέθηκε μόνο το κεφάλι και τα άκρα που ήταν από πηλό, καθώς το ξύλο που αποτελούσε το σώμα διαλύθηκε από την παραμονή του στο χώμα.







26/10/07

Απογοήτευση

Σε αυτή τη δουλειά υπάρχουν δυο είδη εργατών: Οι μόνιμοι και οι συμβασιούχοι. Και όταν πρόκειται για μια εφορία μπουρδέλο (κατά κοινή ομολογία), υπάρχουν κάποιες λογικές παρενέργειες: Πέρα από τον υπόγειο πόλεμο των συμβασιούχων υπάρχει και η έντονη και βαθιά ριζωμένη αντίληψη των μόνιμων ότι αποτελούν ένα ανώτερο είδος ανθρώπων για τους οποίους η δουλειά είναι κάτεργο. Ενώ για τους υπόλοιπους η μέρα ξεκινά στις 7:30, για αυτούς ξεκινά χαλαρά με καφεδάκι κατά τις 8:20, απαραίτητο το διαλειμματάκι της μιας ώρας κατά τις 11, ενώ η δουλειά (η ποια;) τελειώνει το αργότερο στις 2. Φυσικά, σε περίπτωση βροχής (από επίπεδο ψιχάλας και άνω), η ανασκαφή εγκαταλείπεται. Έχω βαρεθεί να τους κάνω παρατηρήσεις, αλλά φυσικά και εγώ είμαι ένας απλός αρχαιολόγος (και μάλιστα νέος), άρα δεν δεν δικαιούμαι δια να ομιλώ.

Τέλος πάντων, η ανασκαφή προχωρά ενθαρρυντικά. Ήδη πέρασαν τρεις μήνες από το τελευταίο ποστ και ευτυχώς μας βοήθησε και ο καιρός.

2/8/07

Ξεκινάμε!

Κάνω, σχεδόν κατά τύχη, μια αίτηση για μια θέση αρχαιολόγου σε μια ανασκαφή σε ένα χωριό κάπου στη βόρεια Ελλάδα.

Πέρα από κάθε προσδοκία με προσλαμβάνουν.

Και όχι μόνο αυτό, μου αναθέτουν και την επίβλεψη.

Η ανασκαφή ξεκίνησε πέρσι από άλλο αρχαιολόγο και λόγω των ενθαρρυντικών ευρημάτων (επάλληλα στρώματα ρωμαϊκών έως και βυζαντινών φάσεων), αποφασίστηκε να συνεχιστεί για ακόμη μια χρονιά).

Το μεγάλο κεφάλι της εφορίας με είχε ενημερώσει: «Θα σε πάρει ο Ν. (ο αρχιεργάτης) από την πλατεία του χωριού να σου δείξει το μέρος, να ορίσετε τομές και να ξεκινήσετε τα πρώτα σκαψίματα, okOk!

Ξεκινάμε λοιπόν με πίστη, ελπίδα και δυο σπαστούς καφέδες, στις 7 το πρωί. Τρομερό άγχος, ήμουν στο σημείο της συνάντησης 15 λεπτά νωρίτερα. Οι Radiohead στο mp3player βοηθούν στο να περάσει η ώρα. Τελικά ο Ν. έρχεται με ένα σαραβαλιασμένο Datsun που μοιάζει να έχει βγει από το μεταποκαλυπτικό μέλλον του Terminator II. Ανεβαίνω στην καρότσα (αφού στα καθίσματα μπροστά καθόταν οι δυο εργάτες), κρατιέμαι από κάτι δερμάτινα λουριά (δεν θέλω να ξέρω την εναλλακτική χρήση τους) και ξεκινάμε την ανάβαση. Στην δεκάλεπτη διαδρομή - που σε μένα φάνηκε αιώνας - λούστηκα στην σκόνη, τα έντομα και την μπίχλα της εξάτμισης (παίρνω όρκο πως έκαιγε μαζούτ). Σε κάποια στιγμή ανεβαίνουμε το λοφάκι της ανασκαφής και σταματάμε μπροστά στο εκκλησάκι του Αγ. Αθανασίου (+ευλόγησον+).

«Λοιπόν, μάγκες αράξτε, μέχρι να έρθει ο μαλάκας ο αρχαιολόγος δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα». Προφανώς "το κεφάλι" δεν είπε στον Ν. ποιος ήταν αυτός που θα έπαιρνε από το χωρίο. Αποφασίζω να το διασκεδάσω:

«Αφεντικό, να κάνω καφέ;»

«Κάνε ότι θέλεις ρε, μόνοι μας είμαστε!»

(εδώ θα περάσουμε καλά!)

Μετά από κανένα τεταρτάκι κωλοβαρέματος και ενώ ψάχνω ένα τρόπο να αποκαλύψω την ιδιότητά μου, ο Cartman ξαφνικά μου φωνάζει από το κινητό «Respect my authoritah». Ωχ ο προϊσταμενος!

«Καλημέρα… φυσικά κύριε Ζ, ναι με πήρε ο Ν, είμαστε πάνω και ορίζουμε τομές! Βεβαίως….ναι, να‘ρθείτε όποτε θέλετε….ναι…ναι...γεια σας!»

«Ρε, εσύ ‘σαι ο αρχαιολόγος;» Η ερώτηση του Ν, «Περίμενα κανένα σαραντάρη»

Μετά το ευχάριστο διάλλειμα ορίζουμε τομές Ακούγεται απλό αλλά δεν είναι ιδιαίτερα εύκολο να σχδιαστούν ορθές γωνίες στο έδαφος και μάλιστα σε επικλινές. Επιστρατεύεται λοιπόν το Πυθαγόρειο θεώρημα, μια κουλούρα σπάγκος και ένα νήμα της στάθμης: 32+42=52 και ορίζουμε με κάποια δυσκολία 3 τομές με μήκη πλευρών 3μ και 4μ στον άξονα Β-Ν και μάρτυρες του μισού μέτρου, κολλητά σχεδόν στο εκκλησάκι. Εγώ φοβάμαι να πάμε κοντά στα θεμέλια (όχι τόσο για το κτίριο όσο για την δική μας ασφάλεια) αλλά ο Ν με διαβεβαιώνει ότι δεν θα έχουμε προβλήματα στατικότητας. Έχουμε προνοήσει φυσικά ώστε οι τομές να είναι στην πυκνή σκιά των πεύκων σχεδόν μέχρι το μεσημέρι. Από εκεί και ύστερα έχουμε την ευκαιρία να δουλέψουμε και το μαύρισμά μας (το λεγόμενο «του μπετατζή»).


Αφού έχουμε τελειώσει με τις τομές έρχεται ο εκσκαφέας για να πάρει τα μπάζα και το χαλαρό χώμα του επιφανειακού στρώματος. Δεν προλαβαίνει να σκάψει δέκα εκατοστά και χτυπά σε πέτρα. Ο εκσκαφέας φεύγει και ο χειριστής του βρίζει διάφορους σκοτεινούς θεούς της μοίρας του που τον ανεβασαν στον λόφο για δουλειά ενός δεκάλεπτου.
Καθάρισε τουλάχιστον τα χόρτα και τις πευκοβελόνες (μισώ την αποψίλωση!)

Από εκεί και ύστερα ξεκινάμε την πάλη με το χώμα. Δουλεύω μαζί με τους δύο εργάτες σκάβωντας και κουβαλώντας άπειρα (μου φαίνονται) καροτσάκια χαλαρού χώματος. Δεν προλαβαίνουμε να πάμε βαθειά και πέφτουμε στις πρώτες κεραμίδες και σε κάτι που μοιάζει με ιδιαίτερα καλοχτισμένο τοίχο που εκτείνεται και στις τρεις τομές.


Συνεχίζεται …

Click